Vergeetachtigheid komt veel voor, zeker als mensen ouder worden of veel aan hun hoofd hebben. Voor senioren én mantelzorgers kan dat onzekerheid geven. Is dit normale vergeetachtigheid, spelen er spanningen mee of is het verstandig om verder te laten kijken? In dit artikel lees je meer over vergeetachtigheid, symptonen van vergeetachtigheid, oorzaken van vergeetachtigheid en vooral wat je praktisch kunt doen in het dagelijks leven.
Het belangrijkste om te weten: vergeetachtigheid hoeft niet meteen iets ernstigs te betekenen. Tegelijk is het goed om signalen serieus te nemen, zeker als klachten toenemen of het dagelijks leven gaan beïnvloeden.
Wat is vergeetachtigheid?
Met vergeetachtigheid bedoelen we dat iemand sneller dingen vergeet dan vroeger. Denk aan een naam die even niet opkomt, een afspraak die later weer te binnen schiet of naar de keuken lopen en niet meer weten waarvoor. Zulke momenten komen bij veel mensen voor.
Volgens Thuisarts kan het geheugen met het ouder worden wat langzamer gaan werken. Ook stress, spanningen, somberheid, bepaalde medicijnen, alcohol of andere lichamelijke en mentale factoren kunnen ervoor zorgen dat iemand meer vergeet. Dat maakt de vraag naar de oorzaak van vergeetachtigheid vaak minder eenvoudig dan het lijkt. (Thuisarts, z.d.) (Alzheimer Nederland, z.d.)
Wie zich afvraagt of klachten passen bij gewone ouderdomsvergeetachtigheid, kan ook ons artikel lezen over ouderdomsvergeetachtigheid: Ouderdomsvergeetachtigheid: tips voor ouderen en hun naasten
Symptomen van vergeetachtigheid: wat merk je in de praktijk?
De meest voorkomende symptomen van vergeetachtigheid zijn vaak subtiel en herkenbaar uit het dagelijks leven.
Veelvoorkomende symptomen van vergeetachtigheid
Bij symptomen van vergeetachtigheid kun je denken aan:
namen of woorden niet direct kunnen vinden, vergeten waarom je ergens naartoe liep, een afspraak missen, maar later wel weer weten dat die afspraak er was, meer moeite hebben om meerdere dingen tegelijk te doen, sneller afgeleid zijn, meer tijd nodig hebben om informatie te verwerken en moeite hebben om een gesprek goed te volgen als er drukte om je heen is
Dit soort symptomen van vergeetachtigheid kunnen passen bij normale veroudering, vermoeidheid of stress. Vaak helpt het al om rustiger aan te doen en meer structuur aan te brengen. (Thuisarts, z.d.) (Alzheimer Nederland, z.d.)
Wanneer vallen symptomen meer op?
Soms merkt niet alleen de persoon zelf iets, maar ook een partner, kind of mantelzorger. Bijvoorbeeld als iemand vaker dezelfde vraag stelt, spullen vaker kwijtraakt of minder overzicht lijkt te houden. Dat hoeft nog niet direct te wijzen op dementie, maar het is wel verstandig om veranderingen goed te volgen. (Alzheimer Nederland, z.d.)
Wil je beter begrijpen wanneer klachten mogelijk verder gaan dan gewone vergeetachtigheid? Lees dan ook: Vergeetachtigheid of dementie? Zo herken je de verschillen
Vergeetachtigheid en oorzaken: waardoor ontstaat het?
Er zijn verschillende oorzaken van vergeetachtigheid. Vaak is er niet één duidelijke verklaring, maar een combinatie van factoren.
1. Ouder worden
Een veelvoorkomende factor bij vergeetachtigheid is het natuurlijke verouderingsproces. Het brein verwerkt informatie soms wat langzamer en het ophalen van herinneringen kost meer tijd. Dat is iets anders dan ernstige geheugenproblemen. (Thuisarts, z.d.)
2. Stress, spanning en overbelasting
Een van de bekendste oorzaken van vergeetachtigheid is stress. Iemand die piekert, emotioneel belast is of mantelzorg combineert met veel verantwoordelijkheden, onthoudt nieuwe informatie vaak minder goed. Dat betekent niet altijd dat informatie weg is, maar eerder dat die minder goed is opgeslagen.(Thuisarts, z.d.) (Alzheimer Nederland, z.d.)
3. Somberheid of depressieve klachten
Somberheid kan veel invloed hebben op aandacht, concentratie en geheugen. Daardoor lijkt vergeetachtigheid soms erger dan die werkelijk is. Ook dit kan een factor zijn die samenhangt met vergeetachtigheid en het is verstandig om dit serieus te nemen. (Thuisarts, z.d.) (Alzheimer Nederland, z.d.)
4. Medicijnen
Een andere factor die kan samenhangen met vergeetachtigheid is medicatie. Sommige slaapmiddelen en andere medicijnen kunnen het geheugen of de alertheid beïnvloeden. Ook daarom is het verstandig om bij nieuwe of toenemende klachten te kijken naar medicijngebruik. (Thuisarts, z.d.) (Alzheimer Nederland, z.d.)
Meer hierover lees je in Medische oorzaken van vergeetachtigheid: van ziekte tot medicijngebruik
5. Alcohol, slaaptekort of vermoeidheid
Te weinig slaap, vermoeidheid of alcoholgebruik kunnen duidelijke factoren zijn die samenhangen met vergeetachtigheid. Soms verbeteren klachten al merkbaar wanneer iemand beter slaapt, meer ritme krijgt of minder prikkels ervaart. (Thuisarts, z.d.) (Alzheimer Nederland, z.d.)
6. Lichamelijke of cognitieve aandoeningen
In sommige gevallen kan vergeetachtigheid samenhangen met medische of cognitieve factoren. Daarom is het belangrijk om niet zelf te gaan diagnosticeren, maar veranderingen goed te observeren en zo nodig te bespreken met de huisarts. (Thuisarts, z.d.)(NHG, 2020)
Plotselinge vergeetachtigheid: wanneer extra alert zijn?
Plotselinge vergeetachtigheid voelt voor veel mensen verontrustend. En terecht: als geheugenklachten ineens duidelijk anders zijn dan normaal, is het verstandig om daar niet te lang mee te blijven rondlopen.
Wanneer is plotselinge vergeetachtigheid opvallend?
Plotselinge vergeetachtigheid verdient extra aandacht als iemand:
in korte tijd veel meer vergeet dan voorheen, moeite krijgt met gewone dagelijkse handelingen, de draad van gesprekken vaak kwijt raakt, verward overkomt, zelf merkt dat het geheugen snel achteruitgaat en meer problemen ervaart dan leeftijdsgenoten
In zulke situaties is het verstandig om contact op te nemen met de huisarts. Zeker als klachten snel toenemen of samengaan met andere veranderingen in gedrag, taal, aandacht of dagelijks functioneren. (Thuisarts, z.d.)(NHG, 2020)(Alzheimer Nederland, z.d.)
Wat te doen tegen vergeetachtigheid?
De vraag wat te doen tegen vergeetachtigheid leeft bij veel senioren en mantelzorgers. Gelukkig zijn er praktische stappen die vaak direct helpen.
Zorg voor rust en structuur
Een van de beste antwoorden op wat te doen bij vergeetachtigheid is: verminder drukte. Te veel prikkels, haast en meerdere taken tegelijk maken geheugenklachten vaak erger. Een rustige dagstructuur helpt. (Thuisarts, z.d.)
Denk aan:
vaste plekken voor belangrijke spullen, een herkenbare routine in de ochtend en avond, niet meerdere taken tegelijk doen, afspraken direct noteren en regelmatig rustmomenten nemen
Schrijf dingen op
Wie zich afvraagt wat helpt tegen vergeetachtigheid, komt al snel uit bij eenvoudige geheugensteunen. Een notitieboekje, kalender, weekplanner of duidelijk overzicht op tafel kan veel rust geven. Zeker voor ouderen werkt zichtbaar overzicht vaak beter dan alleen vertrouwen op het geheugen. (Thuisarts, z.d.)
Vraag om duidelijke communicatie
Voor mantelzorgers is dit een waardevolle tip: praat rustig, gebruik korte zinnen en geef één boodschap tegelijk. Vraag niet te veel tegelijk en herhaal belangrijke informatie indien nodig. Ook opschrijven kan helpen.
Blijf actief
Wat helpt tegen vergeetachtigheid is ook: in beweging blijven en sociaal actief zijn. Wandelen, een praatje maken, samen koffiedrinken of een kleine dagelijkse taak uitvoeren kan ondersteunend zijn voor het dagelijks functioneren en het zelfvertrouwen. (Bron: (Alzheimer Nederland, z.d.)
Wat te doen bij vergeetachtigheid in huis?
Praktische hulpmiddelen kunnen veel verschil maken. Zeker bij milde vergeetachtigheid is het fijn als de woonomgeving ondersteunt in plaats van extra stress geeft.
Handige hulpmiddelen voor meer overzicht
Bij wat te doen bij vergeetachtigheid thuis kun je denken aan:
een grote kalender of planbord, een agenda op een vaste plek, briefjes of labels op logische plekken, een medicijnoverzicht of pillendoos, een vaste plek voor sleutels, bril en telefoon en herinneringen op papier in plaats van alleen mondeling
Voor senioren telt vaak niet de ingewikkelde oplossing, maar juist de simpele, zichtbare en herhaalbare oplossing.
Maak routines voorspelbaar
Wat te doen tegen vergeetachtigheid wordt vaak makkelijker als gewoontes voorspelbaar zijn. Leg spullen steeds terug op dezelfde plek. Plan vaste momenten voor medicatie, eten, drinken en afspraken. Dat geeft houvast voor degene met klachten én voor de mantelzorger. (Thuisarts, z.d.)
Wat helpt tegen vergeetachtigheid voor mantelzorgers?
Mantelzorgers spelen vaak als eerste een belangrijke rol bij het herkennen van veranderingen. Tegelijk kan het ook belastend zijn als je niet goed weet wat normaal is en wat niet.
Let op veranderingen, niet op losse momenten
Iedereen vergeet weleens iets. Kijk daarom niet alleen naar een incident, maar naar het patroon. Wordt het vaker? Duurt het langer? Heeft het invloed op koken, geldzaken, gesprekken of afspraken? Juist dat totaalbeeld helpt om te bepalen wat verstandig is. (Alzheimer Nederland, z.d.)(NHG, 2020)
Bespreek het zonder oordeel
Een open, rustige benadering werkt meestal beter dan corrigeren. Zeg bijvoorbeeld: “Ik merk dat je de laatste tijd vaker dingen vergeet, zullen we samen kijken wat kan helpen?” Dat verlaagt de spanning en maakt praktische ondersteuning makkelijker.
Schakel hulp in als het nodig is
Blijven de klachten toenemen of twijfel je over factoren die samenhangen met vergeetachtigheid, neem dan contact op met de huisarts. Dat is geen overreactie, maar juist een verstandige stap. (Thuisarts, z.d.)(NHG, 2020)
Wanneer is het verstandig om medische hulp te vragen?
Hoewel vergeetachtigheid vaak onschuldig is, zijn er situaties waarin extra beoordeling verstandig is.
Neem contact op met de huisarts als: het geheugen snel slechter wordt, de klachten duidelijk toenemen, gewone dagelijkse taken moeilijker worden, iemand meer vergeet dan gebruikelijk voor zijn of haar leeftijd, er zorgen zijn over dementie of een andere medische factor en er sprake is van plotselinge vergeetachtigheid
Juist bij YMYL-onderwerpen zoals gezondheid is het belangrijk om niet te lang te blijven twijfelen. Een huisarts kan helpen om te beoordelen welke vervolgstappen zinvol zijn. (Thuisarts, z.d.)(NHG, 2020)(Alzheimer Nederland, z.d.)
Samenvatting: vergeetachtigheid vraagt om rust, overzicht en aandacht
Vergeetachtigheid kan verschillende oorzaken hebben. Ouder worden, stress, somberheid, medicatie, slaapgebrek en andere factoren kunnen allemaal bijdragen aan geheugenklachten. Symptomen van vergeetachtigheid zijn vaak mild, maar verdienen aandacht als ze toenemen of het dagelijks leven beïnvloeden. (Thuisarts, z.d.)(Alzheimer Nederland, z.d.)
Wie zoekt op oorzaken van vergeetachtigheid, zoekt meestal niet alleen uitleg, maar ook houvast. En dat houvast begint vaak met eenvoudige dingen: structuur, rust, duidelijke routines en praktische hulpmiddelen in huis.
De vraag wat te doen tegen vergeetachtigheid of wat helpt tegen vergeetachtigheid heeft dus vaak een heel praktische kant. Niet alles hoeft meteen medisch te zijn. Tegelijk geldt: bij toenemende of plotselinge vergeetachtigheid is het verstandig om professioneel advies te vragen. (Thuisarts, z.d.)(NHG, 2020).
Disclaimer: Deze informatie is uitsluitend bedoeld voor algemene en informatieve doeleinden en is geen vervanging voor professioneel medisch advies, onderzoek of behandeling. Neem bij aanhoudende, toenemende of plotselinge klachten altijd contact op met een huisarts of andere gekwalificeerde zorgverlener.
Bronnen
Alzheimer Nederland. (z.d.). Geheugenverlies en dementie. https://www.alzheimer-nederland.nl/dementie/herkennen-symptomen/geheugenverlies-en-dementie
Alzheimer Nederland. (z.d.). Oorzaken van vergeetachtigheid. https://www.alzheimer-nederland.nl/dementie/herkennen-symptomen/geheugenverlies-en-dementie/oorzaken-van-vergeetachtigheid
Nederlands Huisartsen Genootschap. (2020). Dementie. NHG-Richtlijnen. https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/dementie
Thuisarts. (z.d.). Ik vergeet snel dingen. https://www.thuisarts.nl/snel-dingen-vergeten/ik-vergeet-snel-dingen
