Vergeetachtigheid kan veel oorzaken hebben. Soms gaat het om gewone geheugenveranderingen die passen bij het ouder worden, maar soms spelen er ook medische of lichamelijke factoren mee. Voor ouderen en mantelzorgers is het daarom niet altijd makkelijk om te beoordelen wat onschuldig is en wanneer het verstandig is om verder te kijken. Thuisarts legt uit dat geheugenklachten kunnen toenemen door onder andere spanningen, depressieve klachten, sommige medicijnen, alcohol en bepaalde ziekten.
In dit artikel lees je meer over medische factoren die kunnen samenhangen met geheugenklachten, zoals vergeetachtigheid door medicijnen, alcohol en vergeetachtigheid, depressie en vergeetachtigheid en vragen rond aandoeningen zoals parkinson en vergeetachtigheid. De insteek is bewust niet-medisch diagnosticerend. Het doel is vooral om ouderen en naasten te helpen signalen beter te herkennen en te laten zien welke praktische ondersteuning in huis kan helpen. Wie eerst meer algemene uitleg zoekt, kan ook lezen: vergeetachtigheid: alles over oorzaken, symptomen en praktische tips.
Wanneer kunnen medische factoren een rol spelen bij vergeetachtigheid?
Volgens Thuisarts kan het geheugen minder goed werken door ouder worden, maar ook door spanningen, heftige gebeurtenissen, depressieve klachten, sommige medicijnen, alcohol of ziekten. De NHG-Standaard Dementie adviseert huisartsen bij geheugenklachten ook nadrukkelijk te vragen naar andere mogelijke verklaringen, zoals depressieve klachten, alcohol- en drugsgebruik, een recent hoofdtrauma en medicatiegebruik.
Dat is belangrijk, omdat vergeetachtigheid niet automatisch betekent dat er sprake is van dementie. Veel mensen met geheugenklachten krijgen geen dementie. Thuisarts vermeldt juist dat de klachten bij veel mensen ongeveer hetzelfde blijven en niet altijd verder toenemen. Wie zich afvraagt hoe gewone vergeetachtigheid zich verhoudt tot dementie, kan ook lezen: vergeetachtigheid of dementie: zo herken je de verschillen.
Vergeetachtigheid door medicijnen
Een belangrijke medische factor die kan samenhangen met geheugenklachten is medicatiegebruik. Zowel Thuisarts als de NHG-richtlijn noemen medicatie als mogelijke verklaring voor cognitieve klachten.
Welke medicijnen kunnen invloed hebben?
Thuisarts noemt onder andere slaapmiddelen, medicijnen tegen depressie en sommige middelen bij urineverlies of een vergrote prostaat als voorbeelden van medicatie die het geheugen kunnen beïnvloeden. De NHG-Standaard Dementie noemt daarnaast geneesmiddelen met anticholinerge effecten, benzodiazepinen en antipsychotica als middelen die een negatieve invloed kunnen hebben op het cognitief functioneren of klachten kunnen geven die lijken op dementie.
Waarom dit bij ouderen extra belangrijk is
Volgens de NHG-richtlijn zijn ouderen extra kwetsbaar voor cognitief functieverlies door bepaalde medicijnen. Daarom is het verstandig om bij nieuwe of toegenomen vergeetachtigheid altijd te kijken of klachten zijn begonnen na het starten, stoppen of wijzigen van medicatie.
Praktisch betekent dit niet dat je zelf met medicijnen moet stoppen. Wel is het verstandig om samen met de huisarts of apotheker naar het medicatieoverzicht te kijken als geheugenklachten opvallen.
Alcohol en vergeetachtigheid
Alcohol en vergeetachtigheid worden vaak in één adem genoemd, en dat is niet voor niets. Thuisarts noemt alcohol als een factor waardoor het geheugen minder goed kan werken. Ook de NHG-Standaard noemt alcoholgebruik als een belangrijke mogelijke verklaring die moet worden uitgevraagd bij geheugenklachten.
Vergeetachtigheid door alcohol
Bij vergeetachtigheid in combinatie met alcoholgebruik kan sprake zijn van slechter onthouden, minder concentratie of sneller de draad kwijt zijn. Dit artikel stelt geen vaste oorzaak vast voor individuele klachten, maar het is wel verstandig om alcoholgebruik mee te nemen als geheugenproblemen opvallen. Zeker bij ouderen kan alcohol extra doorwerken in het dagelijks functioneren.
Wanneer extra opletten?
Het is verstandig om extra alert te zijn als alcohol en vergeetachtigheid samengaan met vallen, verwarring, slechter slapen of moeite met dagelijkse routines. In zulke situaties is het verstandig om dit met de huisarts te bespreken.
Depressie en vergeetachtigheid
Depressie en vergeetachtigheid is een combinatie die vaak wordt onderschat. Thuisarts noemt depressieve klachten expliciet als mogelijke factor waardoor het geheugen minder goed werkt. Ook volgens de NHG-richtlijn horen depressieve klachten nadrukkelijk thuis in de beoordeling van geheugenproblemen.
Hoe kunnen somberheid en geheugen samenhangen?
Wie somber is, piekert of weinig energie heeft, merkt vaak dat aandacht en concentratie afnemen. Daardoor wordt informatie soms minder goed opgeslagen of teruggehaald. Dat kan voelen als ernstige vergeetachtigheid, terwijl er verschillende factoren tegelijk meespelen.
Waarom een brede blik belangrijk is
Bij depressie en vergeetachtigheid is het daarom belangrijk om niet alleen naar het geheugen zelf te kijken, maar ook naar stemming, energie, slaap en dagelijkse belasting. Een rustige benadering en medische beoordeling kunnen dan helpen om beter te begrijpen wat ondersteuning vraagt.
Parkinson en vergeetachtigheid
De zoektermen parkinson en vergeetachtigheid en parkinson vergeetachtigheid komen veel voor. De NHG-Standaard beschrijft dat bij de ziekte van Parkinson cognitieve problemen kunnen voorkomen en dat er ook een vorm van dementie bestaat die ontstaat in het kader van een eerder vastgestelde ziekte van Parkinson, namelijk parkinsondementie.
Wat zegt de richtlijn hierover?
De NHG-richtlijn beschrijft dat cognitieve problemen bij Parkinson niet altijd meteen op dementie wijzen. Ze kunnen ook samenhangen met mentale traagheid, verminderde concentratie, moeheid, slaapstoornissen of bijwerkingen van medicatie. Dat is belangrijk, omdat mantelzorgers soms snel schrikken van veranderingen in aandacht of geheugen.
Wat betekent dit in de praktijk?
Bij parkinson en vergeetachtigheid is het verstandig om veranderingen niet los te bekijken, maar in samenhang met andere klachten. Een arts kan helpen om te beoordelen wat passend is en welke ondersteuning nodig is in het dagelijks leven.
Whiplash vergeetachtigheid en recent hoofdtrauma
De zoekterm whiplash vergeetachtigheid laat zien dat mensen ook denken aan geheugenklachten na een ongeluk of klap op het hoofd. De NHG-Standaard noemt recent hoofdtrauma als een factor die moet worden meegenomen bij het beoordelen van geheugenklachten.
Waarom dit serieus genomen moet worden
Dit artikel legt geen direct oorzakelijk verband bij individuele klachten, maar wel geldt dat nieuwe vergeetachtigheid na een val, botsing of ander hoofdtrauma extra aandacht verdient. Zeker als daarnaast ook klachten aanwezig zijn zoals hoofdpijn, concentratieproblemen, verwardheid of duizeligheid.
Niet te lang blijven afwachten
Als geheugenklachten na een whiplash of ander recent hoofdtrauma opvallen, is het verstandig om medische beoordeling te vragen. Dat geldt extra als klachten nieuw zijn, verergeren of dagelijkse handelingen lastiger maken.
Diabetes en vergeetachtigheid, reuma en vergeetachtigheid en ms vergeetachtigheid
Zoektermen zoals diabetes en vergeetachtigheid, reuma en vergeetachtigheid en ms vergeetachtigheid laten zien dat veel mensen zich afvragen of een bestaande aandoening samenhangt met geheugenproblemen. Thuisarts en de NHG-richtlijn noemen in algemene zin dat ziekten of andere medische factoren een rol kunnen spelen bij geheugenklachten en dat een brede beoordeling belangrijk is.
Wat kun je hier veilig over zeggen?
Bij aandoeningen zoals diabetes, reuma of MS is het verstandig om niet zelf te concluderen dat die klachten de oorzaak van vergeetachtigheid zijn. Wel is het logisch om ze te benoemen in een gesprek met de huisarts, zeker als geheugenproblemen nieuw zijn of toenemen. Juist het totaalplaatje is dan belangrijk: medicatie, energie, slaap, stemming, belasting en andere lichamelijke klachten.
Waarom die brede beoordeling helpt
Voor ouderen en mantelzorgers geeft het vaak rust als niet te snel één verklaring wordt gekozen. Het helpt om samen te kijken naar wat veranderd is, sinds wanneer klachten er zijn en welke dagelijkse problemen echt opvallen.
Wat kun je thuis doen als medische factoren meespelen?
Ook als de oorzaak nog niet duidelijk is, zijn er praktische dingen die ondersteuning kunnen geven.
Werk met overzicht en routine
Bij geheugenklachten helpt het vaak om:
- afspraken op te schrijven in een agenda of weekplanner
- een vast moment te kiezen voor medicatie
- belangrijke spullen op een vaste plek te leggen
- één ding tegelijk te doen
- drukte en overprikkeling te beperken
- belangrijke informatie te herhalen of op te schrijven
Thuisarts adviseert ook om dingen op te schrijven, rustig en duidelijk te communiceren, vaak in een agenda of boekje te kijken en één ding tegelijk te doen.
Gebruik hulpmiddelen die het dagelijks leven eenvoudiger maken
Voor senioren kunnen eenvoudige hulpmiddelen veel verschil maken, zoals:
- een grote kalender
- een medicatiebox of pillendoos
- een notitieboekje op tafel
- briefjes op logische plekken
- een planbord voor dagelijkse routines
- een vaste schaal voor sleutels, bril en telefoon
Wie meer wil lezen over praktische steun bij gewone leeftijdsgebonden veranderingen, kan ook kijken naar ouderdomsvergeetachtigheid: tips voor ouderen en hun naasten.
Wanneer is het verstandig om medische hulp te vragen?
Volgens Thuisarts is het verstandig om de huisarts te benaderen als het geheugen snel slechter wordt, iemand meer geheugenproblemen ervaart dan anderen of als de klachten gewone dagelijkse dingen moeilijker maken. De NHG-richtlijn ondersteunt dat bij opvallende of toenemende klachten zorgvuldig moet worden gekeken naar andere mogelijke oorzaken, waaronder medicatie, alcoholgebruik, depressieve klachten en recent hoofdtrauma.
Neem in elk geval contact op met de huisarts als:
- vergeetachtigheid snel toeneemt
- dagelijkse handelingen moeilijker worden
- er sprake is van vergeetachtigheid door medicijnen die mogelijk na een wijziging is ontstaan
- alcohol en vergeetachtigheid duidelijk samen lijken te gaan
- depressie en vergeetachtigheid samen opvallen
- whiplash vergeetachtigheid of andere klachten na hoofdtrauma aanwezig zijn
- parkinson en vergeetachtigheid samen leiden tot meer problemen in het dagelijks leven
- er vragen zijn over diabetes en vergeetachtigheid, reuma en vergeetachtigheid of ms en vergeetachtigheid die je niet goed kunt verklaren
Samenvatting: kijk breed naar medische oorzaken van vergeetachtigheid
Medische oorzaken van vergeetachtigheid kunnen heel verschillend zijn. Volgens Thuisarts en de NHG-richtlijn kunnen onder andere depressieve klachten, alcohol, medicijnen, een recent hoofdtrauma en andere ziekten of medische factoren samenhangen met geheugenklachten. Daarom is het verstandig om niet te snel één conclusie te trekken.
Vergeetachtigheid door medicijnen, vergeetachtigheid door alcohol en vragen over depressie en vergeetachtigheid verdienen altijd serieuze aandacht. Ook bij parkinson en vergeetachtigheid is het belangrijk om veranderingen zorgvuldig te laten beoordelen. Zoektermen zoals diabetes en vergeetachtigheid, reuma en vergeetachtigheid en ms en vergeetachtigheid laten zien hoe groot de behoefte is aan duidelijkheid, maar juist daar is een brede medische beoordeling belangrijker dan zelf conclusies trekken.
Praktische ondersteuning thuis blijft intussen waardevol: structuur, zichtbare geheugensteunen en eenvoudige hulpmiddelen kunnen ouderen en mantelzorgers veel rust geven.
Disclaimer: Deze informatie is uitsluitend bedoeld voor algemene en informatieve doeleinden en is geen vervanging voor professioneel medisch advies, onderzoek of behandeling. Neem bij nieuwe, aanhoudende, toenemende of zorgwekkende klachten altijd contact op met een huisarts of andere gekwalificeerde zorgverlener.
Bronnen
Alzheimer Nederland. (z.d.). Geheugenverlies en dementie. https://www.alzheimer-nederland.nl/dementie/herkennen-symptomen/geheugenverlies-en-dementie
Alzheimer Nederland. (z.d.). Oorzaken van vergeetachtigheid. https://www.alzheimer-nederland.nl/dementie/herkennen-symptomen/geheugenverlies-en-dementie/oorzaken-van-vergeetachtigheid
Nederlands Huisartsen Genootschap. (2020). Dementie. NHG-Richtlijnen. https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/dementie
Thuisarts. (z.d.). Ik vergeet snel dingen. https://www.thuisarts.nl/snel-dingen-vergeten/ik-vergeet-snel-dingen
